Khủng hoảng tại Trung Đông tác động đến thị trường thép Đông Nam Á

Đứt gãy nguồn cung cho thị trường Đông Nam Á

Iran hiện ở vị trí thứ 10 trong danh sách các quốc gia sản xuất thép thô lớn nhất thế giới, là quốc gia duy nhất tại khu vực Trung Đông lọt vào Top 10 nhà sản xuất thép toàn cầu. Sản lượng thép thô của Iran duy trì ở mức khoảng 30 - 32 triệu tấn/năm. 

Iran cũng nằm trong top 15 quốc gia xuất khẩu thép lớn nhất thế giới, mỗi tháng quốc gia này xuất khẩu trung bình từ 250.000 đến 300.000 tấn thép bán thành phẩm ra thị trường thế giới. Iran là một trong những nhà xuất khẩu phôi thép, thép tấm quan trọng sang thị trường khu vực Đông Nam Á. 

Việc gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz, cùng với rủi ro thanh toán quốc tế và các lệnh trừng phạt bổ sung đã khiến các đơn hàng xuất khẩu thép từ Iran bị hủy bỏ hoặc đình trệ. Việc này đã tạo ra một khoảng trống nguồn cung ngay lập tức, buộc các nhà máy cán thép tại Đông Nam Á, đặc biệt tại Thái Lan và Indonesia phải tìm kiếm nguồn thay thế từ Trung Quốc hoặc nội khối ASEAN với chi phí cao hơn.

Ngay sau khi xung đột leo thang, thị trường thép Đông Nam Á đã có phản ứng về giá. Chào giá cho phôi thép loại cơ bản từ nhà máy Dexin Steel của Indonesia ngay trong phiên đầu tuần này đã tăng thêm 5 USD/tấn, đạt mức 460 USD/tấn FOB cho kỳ hạn giao hàng tháng 4/2026, phản ánh lượng hỏi mua đang gia tăng do thị trường thiếu hụt nguồn hàng từ Iran. Cùng ngày 2/3, giá chào phôi thép 5sp không phân biệt nguồn gốc có sẵn thông qua các thương nhân ở mức 470-480 USD/tấn CFR Đông Nam Á, so với mức giá khoảng 470 USD/tấn CFR của ngày 25/2. Còn theo Platts, giá phôi thép nhập khẩu vào khu vực Đông Nam Á ngày 3/3 ở mức 471 USD/tấn CFR, tăng 4 USD/tấn so với ngày 27/2, đây hiện cũng là mức giá cao nhất kể từ đầu năm 2026 cho tới nay và nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng lên trong những ngày tới.

Các luồng vận chuyển thép tái chế, thép phế liệu từ Trung Đông về Đông Nam Á cũng bị gián đoạn, dự kiến sẽ đẩy giá phế liệu nhập khẩu vào khu vực Đông Nam Á tiếp tục tăng trong ngắn hạn. 

Thị trường thép Đông Nam Á đang chuyển sang trạng thái "chờ và xem". Các nhà nhập khẩu thép đang hạn chế chốt các đơn hàng lớn do lo ngại biến động tỷ giá và khả năng đứt gãy chuỗi cung ứng kéo dài.

Tác động đến chi phí năng lượng 

Trong bối cảnh xung đột Mỹ - Israel và Iran, giá dầu thô Brent giao tương lai chốt phiên ngày 3/3 ở mức 83,94 USD/thùng, tăng 8% so với phiên trước đó; đây là mức cao nhất kể từ tháng 7/2024. Giá khí tự nhiên chuẩn châu Âu (TTF) kỳ hạn tháng tới cũng tăng vọt ngày thứ hai liên tiếp. Trong phiên ngày 3/3, giá khí tự nhiên có thời điểm tăng tới 47% lên mức 65,50 EUR/MWh (tương đương 22,24 USD/mmBtu) trên sàn ICE Endex trước khi giảm nhẹ. Giá khí đốt tháng 4 tại TTF hiện đang ở mức cao nhất kể từ đầu năm 2023.

Giá dầu Brent và giá khí tự nhiên tăng đã trực tiếp đẩy chi phí sản xuất thép lên cao (đặc biệt là chi phí sản xuất bằng lò điện EAF và sắt xốp DRI). Các phân tích từ thị trường Singapore nhận định chi phí năng lượng tăng sẽ đẩy giá thép thành phẩm sản xuất tại khu vực Đông Nam Á tăng từ 15-20 USD/tấn trong ngắn hạn. Nếu xung đột lan rộng ảnh hưởng đến hạ tầng năng lượng của Iran, giá năng lượng, giá khí tự nhiên toàn cầu sẽ không chỉ tăng ngắn hạn mà đà tăng sẽ kéo dài và bền vững hơn.

Tác động đến logistics 

Chi phí vận tải biển từ các khu vực cung ứng chính sang Đông Nam Á đang bị định giá lại. Giá cước vận chuyển container đi Trung Đông đã tăng vọt do các đơn vị bảo hiểm thắt chặt hoặc hủy bỏ phạm vi bảo hiểm cho các tàu đi qua eo biển Hormuz. Các hãng tàu áp dụng thêm phụ phí rủi ro chiến tranh từ 800 - 1.200 USD/container cho các tuyến đi qua khu vực xung đột.

Phụ phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và việc các tàu phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng thay vì kênh đào Suez/Biển Đỏ sẽ làm kéo dài thời gian giao hàng thêm 2-3 tuần, ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp tại khu vực Đông Nam Á. 

Còn đối với các lô thép xuất khẩu sang Trung Đông, một số nguồn tin cho biết nếu cố gắng chuyển hướng các lô thép này sang các cảng tại Oman (nằm ngoài eo biển Hormuz) để sau đó vận chuyển bằng đường bộ vào các nước vùng Vịnh, giải pháp này sẽ làm tăng chi phí hậu cần và kéo dài thời gian giao hàng thêm 10-15 ngày.

Dự báo và nhận định 

Theo một số chuyên gia, kịch bản thị trường thép Đông Nam Á trong quý II/2026 sẽ phụ thuộc vào hai yếu tố:

- Thời gian xung đột: Nếu căng thẳng tại Iran kéo dài hơn 3 tháng, chuỗi cung ứng thép bán thành phẩm toàn cầu sẽ bị cấu trúc lại, đẩy giá thép thành phẩm tại Châu Á nhiều khả năng sẽ tăng từ 5-10%.

- Chính sách tiền tệ: Đồng USD mạnh lên do tâm lý tránh rủi ro sẽ khiến các quốc gia nhập khẩu ròng tại khu vực Đông Nam Á gặp thêm khó khăn khi vừa phải chịu giá thép cao, vừa phải đối mặt với tỷ giá bất lợi.

Nhìn chung thị trường thép Đông Nam Á đang đứng trước một phép thử lớn. Trong khi các nhà sản xuất có chuỗi cung ứng tự chủ (như Trung Quốc và Ấn Độ) có thể hưởng lợi ngắn hạn từ việc chiếm lĩnh thị trường của Iran, thì các nhà máy cán thép hạ nguồn và ngành xây dựng tại Đông Nam Á sẽ phải đối mặt với một giai đoạn chi phí đầu vào có khả năng tăng cao và đầy biến động.

Trần Hương