EU điều chỉnh lộ trình EU ETS và CBAM: Gia hạn phân bổ miễn phí đến 2038, ngành thép châu Âu tiếp tục đối mặt bài toán điện sạch và hydro

EC điều chỉnh lộ trình EU ETS, kéo dài cơ chế phân bổ miễn phí đến năm 2038

Ngày 21/7, Ủy ban châu Âu chính thức công bố đề xuất sửa đổi EU ETS nhằm bảo đảm vừa thực hiện mục tiêu trung hòa carbon, vừa duy trì sức cạnh tranh của ngành công nghiệp châu Âu trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động.

Điểm đáng chú ý nhất của đề xuất là việc làm chậm lộ trình loại bỏ cơ chế phân bổ miễn phí hạn ngạch phát thải đối với các ngành thuộc CBAM. Thay vì chấm dứt hoàn toàn vào năm 2034 như lộ trình trước đây, EC đề xuất kéo dài cơ chế này đến hết năm 2038 nhằm giảm áp lực chuyển đổi đối với các ngành sử dụng nhiều năng lượng, trong đó có ngành thép.

Từ năm 2031, doanh nghiệp chỉ tiếp tục được hưởng hạn ngạch phát thải miễn phí nếu xây dựng Kế hoạch đầu tư khử carbon tại EU và đầu tư trở lại vào các dự án khử carbon với giá trị tương đương 100% giá trị lượng hạn ngạch miễn phí được phân bổ.

Đồng thời, EC cũng đề xuất điều chỉnh Hệ số giảm phát thải tuyến tính (Linear Reduction Factor - LRF) xuống còn 3,7%/năm trong giai đoạn 2031-2035 và 1,7%/năm trong giai đoạn 2036-2040. Theo EC, việc duy trì mức LRF hiện nay sau năm 2030 sẽ khiến tổng lượng hạn ngạch phát thải giảm về 0 vào khoảng năm 2040, vượt quá yêu cầu của Luật Khí hậu châu Âu.

Tăng mạnh nguồn lực tài chính cho quá trình khử carbon

Song song với việc điều chỉnh lộ trình EU ETS, EC đề xuất một loạt cơ chế tài chính nhằm thúc đẩy đầu tư cho quá trình chuyển đổi xanh.

Theo đó, Ngân hàng Khử carbon Công nghiệp (Industrial Decarbonisation Bank) sẽ được thành lập với quy mô lên tới 100 tỷ euro để tài trợ các dự án khử carbon quy mô lớn trên toàn châu Âu.

Trong giai đoạn đầu, chương trình Investment Booster sẽ dành khoảng 30 tỷ euro hỗ trợ các dự án triển khai trong giai đoạn 2028-2030, sử dụng nguồn tài chính từ 400 triệu hạn ngạch phát thải EU ETS.

Bên cạnh đó, các quốc gia thành viên sẽ phải dành 50% nguồn thu từ EU ETS để đầu tư cho quá trình khử carbon của các ngành thuộc phạm vi điều chỉnh của hệ thống này, tương đương hơn 100 tỷ euro trước năm 2030.

Đề xuất cũng cho phép sử dụng tối đa 2% tín chỉ carbon quốc tế có chất lượng cao trong giai đoạn 2036-2040 nhằm tạo thêm dư địa phát thải khi việc cắt giảm phát thải trong nội khối trở nên khó khăn hơn.

Ngoài ra, EC sẽ cải cách Cơ chế Dự trữ ổn định thị trường (MSR) nhằm giảm biến động giá carbon, đồng thời mở rộng EU ETS sang lĩnh vực đốt chất thải và tăng cường các quy định đối với hàng không và hàng hải.

Kế hoạch điện khí hóa hướng tới mục tiêu giảm chi phí năng lượng

Cùng với việc sửa đổi EU ETS, EC cũng công bố Kế hoạch hành động về điện khí hóa (Electrification Action Plan) với mục tiêu đưa EU trở thành "lục địa vận hành bằng điện" đầu tiên trên thế giới.

Theo EC, mặc dù khoảng 70% điện năng của EU hiện được sản xuất từ các nguồn năng lượng sạch trong nội khối, tỷ lệ điện khí hóa trong tổng nhu cầu năng lượng cuối cùng mới đạt 23%. Mục tiêu mới được đặt ra là nâng tỷ lệ này lên 46% vào năm 2040, qua đó giúp EU tiết kiệm khoảng 260 tỷ euro chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch mỗi năm, đồng thời nâng cao an ninh năng lượng và năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp.

Để đạt mục tiêu này, EC đề xuất giảm chênh lệch chi phí giữa điện và nhiên liệu hóa thạch thông qua việc điều chỉnh phí sử dụng lưới điện, giảm thuế cho các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều điện, thúc đẩy triển khai công tơ điện thông minh, phát triển xe điện, bơm nhiệt và các giải pháp lưu trữ năng lượng.

Ủy ban châu Âu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải đẩy nhanh đầu tư hệ thống truyền tải điện và hạ tầng năng lượng sạch nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của quá trình khử carbon trong công nghiệp.

EUROFER: Gia hạn ETS là tích cực nhưng chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi

Sau khi EC công bố các đề xuất trên, Hiệp hội Thép châu Âu (EUROFER) cho rằng việc kéo dài cơ chế phân bổ miễn phí hạn ngạch phát thải là tín hiệu tích cực, song vẫn chưa đủ để tạo niềm tin cho các doanh nghiệp thép tiếp tục đầu tư quy mô lớn.

Theo Tổng Giám đốc EUROFER Axel Eggert, vấn đề quan trọng nhất vẫn là khả năng tiếp cận điện sạch và hydro tái tạo với chi phí cạnh tranh.

Ông cho biết các doanh nghiệp thép châu Âu hiện được kỳ vọng đầu tư hàng tỷ euro vào các công nghệ sản xuất thép carbon thấp, trong khi chưa có sự đảm bảo về tiến độ phát triển hạ tầng điện và hydro, nguồn cung điện sạch cũng như mức giá năng lượng đủ cạnh tranh để duy trì sản xuất thép tại châu Âu.

EUROFER cũng cho rằng đề xuất sửa đổi EU ETS vẫn chưa loại bỏ được sự bất định trong đầu tư khi lộ trình cắt giảm hạn ngạch miễn phí trong giai đoạn 2029-2030 gần như không thay đổi. Đồng thời, phương pháp xác định benchmark hiện hành có thể khiến mức chuẩn phát thải của ngành thép giảm mạnh vào năm 2031, làm suy yếu cơ chế bảo vệ chống rò rỉ carbon cũng như động lực đầu tư sớm của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, EUROFER tiếp tục bày tỏ quan ngại khi đề xuất mới vẫn chưa đưa ra giải pháp mang tính cấu trúc đối với hoạt động xuất khẩu của các ngành thuộc CBAM - một trong những vấn đề mà ngành thép châu Âu đã nhiều lần kiến nghị.

Theo EUROFER, các điều kiện mới để được hưởng hạn ngạch phát thải miễn phí cũng sẽ làm gia tăng thủ tục hành chính và rủi ro pháp lý, đặc biệt trong trường hợp doanh nghiệp không thể kiểm soát các yếu tố như tiến độ phát triển hạ tầng điện hoặc hydro.

Mục tiêu khử carbon năm 2033 tiếp tục đối mặt nhiều thách thức

EUROFER nhấn mạnh rằng ngành thép châu Âu hiện đã cam kết thay thế khoảng 35% công suất sản xuất thép truyền thống bằng các cơ sở sản xuất sẵn sàng sử dụng hydro (hydrogen-ready) trong giai đoạn 2030-2032.

Tuy nhiên, theo hiệp hội này, việc kỳ vọng toàn ngành đạt 100% khử carbon vào cuối năm 2033 trong khi chưa bảo đảm đầy đủ nguồn điện sạch, hydro và hạ tầng năng lượng là mục tiêu thiếu tính khả thi.

EUROFER cảnh báo, nếu EU không nhanh chóng hiện thực hóa các cam kết về phát triển năng lượng sạch, hạ tầng hydro và duy trì chi phí năng lượng ở mức cạnh tranh, châu Âu có nguy cơ đánh mất một phần đáng kể năng lực sản xuất thép thay vì đạt được quá trình chuyển đổi xanh thành công.

Đề xuất sửa đổi EU ETS cho thấy Ủy ban châu Âu đang có xu hướng điều chỉnh chính sách theo hướng thực tế hơn, cân bằng giữa mục tiêu giảm phát thải và yêu cầu duy trì năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp. Việc kéo dài cơ chế phân bổ miễn phí hạn ngạch phát thải đến năm 2038, mở rộng các gói hỗ trợ tài chính và thúc đẩy điện khí hóa được kỳ vọng sẽ tạo thêm thời gian và nguồn lực cho các doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.

Tuy nhiên, các ý kiến từ EUROFER cũng phản ánh thách thức lớn nhất của quá trình khử carbon ngành thép hiện nay không còn nằm ở mục tiêu chính sách, mà ở khả năng bảo đảm các điều kiện thực thi như nguồn điện sạch, hydro tái tạo, hạ tầng năng lượng và chi phí sản xuất cạnh tranh. Đây sẽ tiếp tục là những yếu tố quyết định hiệu quả của quá trình chuyển đổi xanh trong ngành thép châu Âu, đồng thời là những diễn biến mà các doanh nghiệp thép Việt Nam cần theo dõi sát sao trong bối cảnh CBAM sẽ bước vào giai đoạn triển khai chính thức từ năm 2026.

Nguồn: eurometal.net